KDV dahil ve KDV hariç tutar nasıl hesaplanır?

KDV dahil ve hariç: iki farklı soru

KDV hesaplamalarında iki ayrı yön vardır ve bunları karıştırmak en sık yapılan hatadır. Birinci yön, KDV hariç bir matraha vergi eklemektir. İkinci yön, KDV dahil bir toplam tutarın içinden vergiyi ayrıştırmaktır.

Fark, kullanılan formülde değil bölenin ne olduğundadır. Vergi eklerken matrahı orana göre çarparsınız; ayrıştırırken toplam tutarı (1 + oran) katsayısına bölersiniz.

Bu ikisini karıştırmak sistematik bir hataya yol açar: 1.200 ₺'lik KDV dahil bir tutarın %20'sini alıp 240 ₺ demek yanlıştır. Doğru KDV tutarı 200 ₺'dir.

Formüller ve doğrulama

KDV hariç tutara ekleme yönünde: KDV tutarı = matrah × oran; toplam = matrah + KDV tutarı.

KDV dahil tutardan ayrıştırma yönünde: matrah = toplam ÷ (1 + oran); KDV tutarı = toplam − matrah.

Sonucu her zaman ters yönden doğrulayabilirsiniz. Bulduğunuz matrahı oranla çarpıp KDV tutarını yeniden elde ediyorsanız hesap doğrudur. Hesaplayıcı sonucu üç satırda — hariç tutar, KDV tutarı, dahil tutar — birlikte gösterir ki bu doğrulamayı gözle yapabilesiniz.

Türkiye'de uygulanan KDV oranları

Türkiye'de üç temel KDV oranı uygulanır. Hangi oranın geçerli olduğu, mal veya hizmetin mevzuattaki sınıflandırmasına bağlıdır; satıcının tercihine bırakılmış bir konu değildir.

Örnek hesaplar

KDV dahil 1.200 ₺ tutarında, %20 oranına tabi bir fatura düşünelim. Matrah = 1.200 ÷ 1,20 = 1.000 ₺; KDV tutarı = 1.200 − 1.000 = 200 ₺.

Aynı ürünün KDV hariç fiyatı 1.000 ₺ olarak verilseydi: KDV = 1.000 × 0,20 = 200 ₺ ve toplam 1.200 ₺ bulunurdu. İki yön aynı noktada buluşur.

Şimdi %10 oranına tabi, KDV dahil 1.200 ₺'lik bir konaklama bedelini ele alalım. Matrah = 1.200 ÷ 1,10 = 1.090,91 ₺; KDV tutarı 109,09 ₺'dir. Oranın düşmesi, aynı toplam tutarın içindeki vergiyi belirgin biçimde küçültür.

İşletmeler için: indirilecek ve hesaplanan KDV

KDV mükellefi bir işletme için ödenen KDV bir maliyet kalemi değil, devlete aracılık edilen bir tutardır. Satışlarınızda tahsil ettiğiniz KDV hesaplanan KDV, alışlarınızda ödediğiniz KDV ise indirilecek KDV'dir.

Ay sonunda hesaplanan KDV indirilecek KDV'den büyükse aradaki fark vergi dairesine ödenir. Küçükse devreden KDV oluşur ve sonraki aya taşınır.

Bu yüzden fiyatlandırma yaparken KDV hariç tutar üzerinden düşünmek gerekir. Kâr marjını KDV dahil fiyat üzerinden hesaplamak, marjı olduğundan yüksek gösteren yaygın bir hatadır.

Fatura ve fiş üzerinde kontrol

Perakende satış fişlerinde ve faturalarda KDV tutarı ayrı satırda gösterilir. Etiket fiyatları ise tüketiciye KDV dahil sunulmak zorundadır.

Farklı KDV oranına tabi ürünleri aynı fişte alırsanız, fişte her oran için ayrı bir KDV satırı yer alır. Toplam KDV'yi tek bir oranla geri hesaplamaya çalışmak bu durumda tutmaz; her grubu kendi oranıyla ayrı değerlendirmek gerekir.