Freelance ve yazılımcı vergisi nasıl hesaplanır?

Freelance çalışmak hangi yükümlülükleri doğurur?

Yazılım, tasarım, çeviri, danışmanlık ve benzeri işleri kendi nam ve hesabına, bir işverene bağlı olmadan yapan kişi vergi hukukunda serbest meslek erbabıdır. Faaliyet süreklilik taşıdığı anda mükellefiyet doğar: vergi dairesine işe başlama bildirimi verilir, serbest meslek kazanç defteri Defter-Beyan Sistemi üzerinden tutulur ve her tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenlenir.

Bir freelance çalışanın karşılaştığı üç ayrı yük vardır ve bunlar birbirinin yerine geçmez. Gelir vergisi kazanç üzerinden alınır; katma değer vergisi müşteriden tahsil edilip devlete aktarılır; Bağ-Kur primi ise sosyal güvenlik karşılığıdır ve vergiden bağımsız olarak her ay tahakkuk eder.

Bu ayrım pratikte önemlidir: hesabınıza giren paranın tamamı sizin değildir. İçindeki KDV baştan devlete aittir, kazancın bir bölümü peşin vergi olarak yıl içinde ödenir ve primler faaliyet zarar etse bile durmaz.

Serbest meslek kazancı tahsilat üzerinden bulunur

Serbest meslek kazancı, bir hesap dönemi içinde tahsil edilen tutar ile yapılan mesleki giderler arasındaki farktır. Buradaki kritik nokta tahsil esasıdır: makbuzu düzenlediğiniz an değil, parayı aldığınız an kazanç doğar. Aralıkta iş biten ama şubatta ödenen bir hizmet, izleyen yılın kazancına girer.

Aynı kural giderler için de geçerlidir; indirilecek gider fiilen ödenmiş olmalıdır. Bu yüzden yıl sonunda tahsil edilmemiş alacaklarınız matrahı büyütmez, ödenmemiş faturalarınız da küçültmez.

İndirilebilecek giderler Gelir Vergisi Kanunu'nun 68. maddesinde sayılmıştır. Ortak ölçü, giderin mesleki faaliyetin yürütülmesi için yapılmış ve belgelendirilmiş olmasıdır; kişisel harcamalar bu kapsama girmez.

Stopaj: aynı ciro, farklı peşin vergi

Serbest meslek ödemesi yapan kurumlar, şirketler ve dernekler makbuz bedelinden %20 gelir vergisi stopajı keser ve bu tutarı sizin adınıza vergi dairesine yatırır. Gerçek kişi müşterilerde stopaj yoktur; bedeli brüt tahsil edersiniz.

Bu yüzden iki freelance çalışan aynı yıllık ciroya sahip olsa bile yıl içinde ödedikleri peşin vergi birbirinden farklı olur. Kurumsal müşterilerle çalışan kişi yılı çoğu zaman iade ya da mahsup alacağıyla kapatır; yalnız bireysel müşterilere çalışan kişi ise martta tek seferde büyük bir tutarla karşılaşır.

Stopaj ek bir vergi değildir. Yıllık beyannamede hesaplanan gelir vergisinden düşülür; kesilen tutar hesaplanan vergiden büyükse aradaki fark diğer vergi borçlarına mahsup edilir ya da iade istenir.

Matrah ve gelir vergisi tarifesi

Kazanç bulunduktan sonra matraha giden yol indirimlerden geçer. Sırasıyla varsa genç girişimci istisnası, yıl içinde fiilen ödenen Bağ-Kur primi ve yurt dışına verilen hizmetten doğan kazancın %80'i düşülür. Kalan tutar, ücret dışı gelirler için geçerli olan artan oranlı tarifeye uygulanır.

Tarifenin kademeli olduğunu akılda tutmak gerekir. Üst dilime girmek, gelirin tamamının o oranla vergilendirilmesi anlamına gelmez; yalnız sınırı aşan bölüm bir üst oranla vergilendirilir.

Örnek: 1.200.000 TL hasılatı olan bir yazılımcı

Yıl içinde 1.200.000 TL tahsil eden, 200.000 TL belgeli mesleki gideri olan ve primini asgari ücret üzerinden ödeyen bir yazılımcıyı ele alalım. Kazanç 1.000.000 TL, yıllık Bağ-Kur primi 136.744,20 TL, matrah ise 863.255,80 TL olur.

Bu matraha tarife uygulandığında gelir vergisi 195.579,07 TL çıkar. Faturaların tamamı kurumsal müşterilere kesildiyse yıl içinde 240.000 TL stopaj ödenmiş demektir; beyanname bu durumda 44.420,93 TL iade ya da mahsup alacağıyla sonuçlanır.

Aynı kişi yalnız bireysel müşterilere çalışsaydı yıl içinde hiç stopaj ödenmemiş olacak, verginin tamamı beyanname üzerinden mart ve temmuz taksitleriyle tahsil edilecekti. Ciro aynı, nakit akışı bambaşkadır.

Yurt dışına yazılım hizmeti: iki ayrı avantaj

Yurt dışındaki müşterilere yazılım geliştirme, mühendislik, tasarım, veri işleme ve benzeri hizmetler veren serbest meslek erbabı iki ayrı düzenlemeden yararlanabilir. Bunlar birbirinden bağımsızdır ve farklı vergileri ilgilendirir.

Birincisi gelir vergisi tarafındadır: münhasıran yurt dışında yerleşik kişilere verilen ve yurt dışında yararlanılan bu hizmetlerden doğan kazancın %80'i beyan edilen gelirden indirilir. İndirimin koşulu, kazancın beyanname verme süresi sonuna kadar Türkiye'ye transfer edilmesidir. İndirim beyan edilen geliri aşamaz; aşan kısım sonraki yıla devretmez.

İkincisi katma değer vergisi tarafındadır: hizmet ihracatı KDV'den istisnadır. Yurt dışındaki müşteriye kesilen faturada KDV hesaplanmaz, buna karşılık bu işle ilgili giderlerde yüklenilen KDV iade konusu yapılabilir. Bu yüzden yalnız yurt dışına çalışan bir yazılımcı çoğu dönem devreden KDV pozisyonunda kalır.

Hesaplayıcı, yurt dışı müşteri payını kazanca oranlayarak indirimi tahmin eder. Gerçek beyanda indirim, o hizmetten doğan kazancın ayrıca tespit edilmesini gerektirir; yurt içi ve yurt dışı işlerin kâr marjı belirgin biçimde farklıysa sonuç bir tahmin olarak okunmalıdır.

Genç girişimci ve uygulama geliştirici istisnaları

Mevzuatta, yeni başlayan ve belirli ölçekte kalan serbest çalışanlar için iki ayrı istisna vardır. İkisi de kendiliğinden uygulanmaz; koşulları taşımak ve gerekli bildirimleri yapmak gerekir.

Genç girişimci istisnası, ilk defa gelir vergisi mükellefi olan ve işe başlama tarihinde 29 yaşını doldurmamış kişilere üç vergilendirme dönemi boyunca kazancın belirli bir tutarını vergi dışı bırakır. İstisna tutarı her yıl tebliğle güncellendiği için hesaplayıcıda düzenlenebilir bir alan olarak sunulur. Aynı kapsamdaki kişiler bir yıl boyunca Bağ-Kur prim teşvikinden de yararlanabilir.

Uygulama geliştirici istisnası ise elektronik uygulama paylaşım ve satış platformları üzerinden mobil uygulama geliştirenlere yöneliktir. Kazanç gelir vergisinden istisnadır; hasılatın yatırıldığı banka hesabından kesilen %15 stopaj nihai vergi sayılır ve yıllık beyanname verilmez. İstisna, hasılatın tarifenin dördüncü gelir dilimindeki tutarı aşmamasına bağlıdır; sınır aşıldığı yıl kazancın tamamı genel hükümlere göre beyan edilir.

Bağ-Kur primi hem indirim hem nakit yükü

Serbest meslek erbabı 4/1-b kapsamında sigortalıdır ve primini kendisi öder. Prim, beyan edilen aylık kazanç üzerinden %34,5 oranında hesaplanır: %20 malullük-yaşlılık-ölüm, %12,5 genel sağlık sigortası ve %2 kısa vadeli sigorta kolları primi.

Prime esas kazanç asgari ücretin altında olamaz, asgari ücretin 7,5 katını da aşamaz. Yüksek beyan ileride bağlanacak aylığı artırır ama bugünkü nakit yükünü de büyütür; bu yüzden hesaplayıcıda tabanı ya da kendi beyanınızı seçebilirsiniz.

Primini düzenli ödeyen ve borcu bulunmayan sigortalılar beş puanlık indirimden yararlanır ve oran %29,5'e iner. Ayrıca fiilen ödenen primler beyan edilen gelirden indirilir; ödenmeyen prim ne gider ne indirim konusu yapılabilir. Bu nedenle aralık ayında yapılan geçmiş dönem ödemeleri aynı yılın matrahını doğrudan etkiler.

Vergi takvimi ve nakit planı

Freelance çalışmada en sık yapılan hata, hesaptaki bakiyeyi harcanabilir gelir saymaktır. Yıl boyunca farklı tarihlerde farklı kalemler ödenir; bunları takvime bağlamak sürpriz borçları önler.

Sık yapılan hatalar

Aşağıdaki hatalar hesabı değil, hesabın dayandığı varsayımları bozar; bu yüzden araca veri girmeden önce gözden geçirilmelidir.

• Tahsil edilmemiş bedelleri kazanca dahil etmek; serbest meslek kazancında ölçü tahsilat tarihidir.
• Müşteriden alınan KDV'yi gelir saymak; bu tutar baştan devlete aittir ve aylık beyanla ödenir.
• Stopajı ek bir vergi sanıp beyannamede mahsup etmemek.
• Bağ-Kur primini ödemeden matrahtan düşmek; yalnız fiilen ödenen prim indirilir.
• Yurt dışı kazancın %80 indirimini, kazancı süresinde Türkiye'ye getirmeden uygulamak.
• Ücret, kira veya menkul sermaye iradı gibi diğer gelirleri beyannameye eklemeyi unutup dilim hesabını eksik yapmak.