Engellilik oranı ve derecesi nasıl hesaplanır?

Oran kim tarafından, neye göre belirlenir?

Engel oranı, Sağlık Bakanlığı'nca yetkilendirilmiş hastanelerin engelli sağlık kurulunca düzenlenen raporla belirlenir. Kurul, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ekindeki cetvellere bakarak her engel veya hastalık için ayrı bir oran verir.

Bu nedenle bir raporda birden fazla poliklinik, birbirinden bağımsız oranlar verebilir; ortopedi ayrı, nöroloji ayrı bir oran yazabilir. Rapordaki tek başına oranlar kişinin toplam engellilik oranı değildir; toplam oran ayrı bir yöntemle bulunur.

Birden fazla engelde oranlar neden toplanmaz?

Oranların doğrudan toplanması, kısa sürede %100'ü aşan anlamsız sonuçlar üretirdi. Mevzuat bunun yerine Balthazard formülünü kullanır: her yeni engel, vücudun tamamına değil önceki engellerden arta kalan sağlam kapasiteye uygulanır.

Uygulamada oranlar önce büyükten küçüğe sıralanır. En yüksek oran doğrudan alınır; ikinci oran, kalan kapasiteyle çarpılarak eklenir ve bu sıra her oran için tekrarlanır. %50 ve %50 oranlı iki engelde toplam %100 değil, %75 çıkar.

Küsurat nasıl yuvarlanır?

Balthazard formülü çoğu zaman küsuratlı bir sonuç üretir. Yönetmelik, küsuratlı çıkan engel oranlarının bir üst tam sayıya tamamlanmasını öngörür; %61,5 olarak hesaplanan oran %62 kabul edilir.

Yuvarlama yalnız bir kez, tüm oranlar birleştirildikten sonra uygulanır. Ara adımlarda yuvarlama yapılması, özellikle üç ve daha fazla oranın bulunduğu raporlarda sonucu kaydırır.

Oran hangi dereceye karşılık gelir?

Gelir Vergisi Kanunu'nun 31. maddesi, çalışma gücünün en az %80'ini kaybedenleri birinci derece, en az %60'ını kaybedenleri ikinci derece, en az %40'ını kaybedenleri üçüncü derece engelli sayar. Engellilik indirimi bu derecelere göre uygulanır ve indirim tutarları her yıl Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yeniden belirlenir.

Derece dışında bazı haklar doğrudan orana bağlıdır: rapora bağlı genel haklar için genellikle %40 eşiği aranır, bakım hizmetleri değerlendirmesinde %50 eşiği öne çıkar, özel tüketim vergisi istisnasında ise %90 ve üzeri oranlarda araçta hareket ettirici özel tertibat şartı aranmaz.

Hakların tamamı yalnız orana bağlı değildir; gelir ölçütü, sigortalılık statüsü ve başvuru koşulları da aranabilir. Güncel koşullar için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Gelir İdaresi Başkanlığı duyuruları esas alınmalıdır.

Çocuklar için değerlendirme farklı mı?

Evet. On sekiz yaşından küçükler için ÇÖZGER, yani Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi uygulanır. Bu raporda yüzde oran yerine özel gereksinim düzeyi belirlenir ve haklar bu düzeye göre tanımlanır.

Erişkin değerlendirmesindeki oran birleştirme yöntemi ve derece eşikleri, ÇÖZGER raporları için geçerli değildir.