Basit faiz nedir?
Basit faizde getiri yalnız başlangıçtaki anapara üzerinden hesaplanır. Kazanılan faiz anaparaya eklenmez, dolayısıyla kendisi de getiri üretmez.
Formül doğrudandır: faiz = anapara × yıllık oran × süre (yıl cinsinden). Toplam tutar ise anapara ile faizin toplamıdır.
100.000 ₺'nin yıllık %30 basit faizle 3 yıl beklemesi 100.000 × 0,30 × 3 = 90.000 ₺ faiz üretir ve toplam 190.000 ₺ eder. Aynı koşullarda bileşik faiz 219.700 ₺'ye ulaşırdı; aradaki 29.700 ₺ tamamen faizin faize dönüşmemesinden kaynaklanır.
Nerede basit, nerede bileşik faiz kullanılır?
Günlük hayatta karşılaştığınız ürünlerin çoğu bileşik mantıkla çalışır; basit faiz daha çok kısa vadeli ve tek dönemli hesaplarda karşımıza çıkar.
| Alan | Genellikle hangi faiz? | Neden |
|---|---|---|
| Kısa vadeli mevduat (tek vade) | Basit | Faiz vade sonunda tek seferde ödenir |
| Vadesi yenilenen mevduat | Bileşik | Faiz anaparaya eklenip yeniden yatırılır |
| Tüketici kredisi taksiti | Bileşik | Kalan bakiye üzerinden aylık işler |
| Kredi kartı devreden borcu | Bileşik | Ödenmeyen faiz bakiyeye eklenir |
| Gecikme zammı | Basit (aylık) | Her ay anapara üzerinden hesaplanır |
Süreyi doğru çevirmek
Basit faiz hesabında en sık yapılan hata, süre birimini oranla uyumsuz kullanmaktır. Oran yıllıksa süre de yıl cinsinden verilmelidir.
90 günlük bir vade için yıllık %30 oranı kullanacaksanız süreyi 90 ÷ 365 = 0,2466 yıl olarak almanız gerekir. Faiz = 100.000 × 0,30 × 0,2466 ≈ 7.397 ₺ bulunur.
Bazı finansal uygulamalarda yıl 360 gün kabul edilir. Hangi gün sayısının kullanıldığı sözleşmede belirtilir ve kısa vadelerde sonucu gözle görülür biçimde değiştirir.
Stopaj ve net getiri
Mevduat faizinde stopaj kaynakta kesilir; hesabınıza geçen tutar net getiridir. Brüt faizi hesaplayıp stopajı unutmak, beklenen getiriyi olduğundan yüksek gösterir.
Stopaj oranı vade süresine ve hesabın türüne göre değişir. Kısa vadelerde oran genellikle daha yüksektir; bu, vadeyi uzatmanın net getiriyi iki yönden birden artırdığı anlamına gelir.
Mevduat faizi hesaplayıcısı stopajı otomatik uygular ve brüt faiz, kesinti ile net getiriyi ayrı satırlarda gösterir.
Enflasyon karşısında gerçek kazanç
Basit faiz hesabı nominal getiriyi verir. Paranızın alım gücünün artıp artmadığını görmek için enflasyondan arındırmanız gerekir.
Yıllık %30 basit faiz getiren bir yatırım, enflasyonun %35 olduğu bir yılda nominal olarak kazandırmış ama reel olarak kaybettirmiştir. Uzun vadeli birikimde bakılması gereken sayı reel getiridir.
Enflasyon hesaplayıcısı bu dönüşümü Fisher denklemiyle yapar; basit faiz sonucunuzu oraya taşıyarak gerçek kazancınızı görebilirsiniz.
Kaynaklar
İçerik, aşağıdaki yetkili kaynaklar ve hesaplayıcının yayınlanan varsayımları temel alınarak hazırlanmıştır.
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası — Faiz, finansal istatistik ve tüketici bilgilendirmeleri