Bileşik faiz ve düzenli birikim nasıl hesaplanır?

Bileşik faiz: faizin faizi

Basit faizde getiri yalnız anapara üzerinden hesaplanır. Bileşik faizde ise her dönem elde edilen faiz anaparaya eklenir ve sonraki dönemde o da getiri üretir. Uzun vadede ikisi arasındaki fark küçük değil, katlanarak büyür.

Formül şudur: gelecek değer = anapara × (1 + dönemsel faiz)^dönem sayısı. Buradaki üs, bileşiklenmenin motorudur; vade uzadıkça sonucu doğrusal değil üstel biçimde büyütür.

100.000 ₺'nin yıllık %40 nominal faizle 10 yıl beklemesi basit faizde 500.000 ₺ ederken, yıllık bileşiklenmede yaklaşık 2.893.000 ₺'ye ulaşır. Aradaki fark tamamen faizin faize dönüşmesinden gelir.

Bileşiklenme sıklığı neden önemli?

Aynı nominal faiz oranı, farklı bileşiklenme sıklıklarında farklı efektif getiri üretir. Faiz ne kadar sık anaparaya eklenirse yıllık efektif getiri o kadar yükselir.

Yıllık %12 nominal faizin bileşiklenme sıklığına göre efektif karşılığı aşağıdadır. Nominal oran değişmediği hâlde sonucun değiştiğine dikkat edin.

Düzenli katkı: küçük tutarların gücü

Bileşik faizin en güçlü kullanımı, tek seferlik bir yatırımdan çok düzenli katkılarla birleştiğinde ortaya çıkar. Her ay eklenen tutarın her biri kendi bileşiklenme süresini yaşar.

Erken eklenen para daha uzun süre çalışır. Bu yüzden aynı toplam katkı, erken başlandığında çok daha büyük bir sonuç verir. On yıl boyunca ayda 5.000 ₺ biriktiren biri ile beş yıl boyunca ayda 10.000 ₺ biriktiren biri aynı toplam parayı yatırmış olsa da ilkinin birikimi belirgin biçimde büyüktür.

Hesaplayıcıda aylık katkı alanını kullanarak bu etkiyi görebilirsiniz: katkıyı sabit tutup süreyi uzattığınızda sonucun nasıl hızlandığını izleyin.

Enflasyonu unutmayın: nominal ve reel getiri

Bileşik faiz hesabı size nominal getiriyi verir. Paranızın alım gücünün gerçekte ne kadar arttığını görmek için enflasyondan arındırılmış reel getiriye bakmak gerekir.

Reel getiri, Fisher denklemiyle hesaplanır: reel getiri = (1 + nominal getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Kaba bir çıkarma işlemi (nominal eksi enflasyon) yüksek oranlarda yanıltıcı olur.

Yıllık %40 getiri sağlayan bir yatırım, enflasyonun %45 olduğu bir yılda nominal olarak kazandırmış ama reel olarak yaklaşık %3,4 kaybettirmiştir. Enflasyon hesaplayıcısı bu dönüşümü yapar; bileşik faiz sonucunuzu oraya taşıyarak gerçek resmi görebilirsiniz.

Vergi ve kesintiler getiriyi düşürür

Mevduat faizinde stopaj, vade süresine ve hesabın türüne göre değişen oranlarda kaynakta kesilir. Bileşik faiz hesabı brüt getiriyi gösterir; elinize geçecek tutar bu kesinti sonrasıdır.

Ayrıca gerçek birikimlerde faiz her vade sonunda otomatik olarak anaparaya eklenmeyebilir. Bileşiklenmenin gerçekten işlemesi için faizin yeniden yatırılması gerekir; vadeyi bozup faizi harcarsanız hesap basit faize döner.

Mevduat faizi hesaplayıcısı stopajı dahil ederek net getiriyi verir. Uzun vadeli birikim planlarken bileşik faiz aracıyla senaryo kurup, tek bir vade için net tutarı mevduat aracıyla doğrulamak iyi bir çalışma düzenidir.