Enflasyon nasıl hesaplanır?
Paranızın enflasyon karşısında kaybettiği alım gücünü, birikimli enflasyonu ve yatırımınızın reel getirisini hesaplayın. Hesabın özeti şu formülle ifade edilir: Reel getiri = (1 + nominal getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1 (Fisher denklemi).
Girilen yıllık enflasyon ve getiri oranları süre boyunca bileşik uygulanır. Alım gücünü korumak için gereken tutar, başlangıç tutarının birikimli enflasyon çarpanıyla çarpılmasıyla bulunur. Nominal getiriyle ulaşılan tutar aynı çarpana bölünerek bugünkü alım gücü karşılığı hesaplanır. Yıllık reel getiri, Fisher denklemiyle nominal ve enflasyon çarpanlarının oranından türetilir.
Enflasyon için hazır örnekler
100.000 ₺ için yıllık %30 enflasyon ve %40 nominal getiri varsayımıyla alım gücü. Aşağıdaki satırlar elle yazılmadı; hesaplayıcının kendi motoruyla üretildi, dolayısıyla araçta aynı girdileri denediğinizde aynı sonucu alırsınız.
Reel getiri Fisher denklemiyle bulunur: (1 + nominal) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Kısa yoldan çıkarma yüksek oranlarda yanıltıcıdır.
| Süre | Birikimli enflasyon | Değeri korumak için gereken | Nominal sonuç | Reel karşılık | Yıllık reel getiri |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 yıl | %30,00 | 130.000,00 ₺ | 140.000,00 ₺ | 107.692,31 ₺ | %7,69 |
| 2 yıl | %69,00 | 169.000,00 ₺ | 196.000,00 ₺ | 115.976,33 ₺ | %7,69 |
| 3 yıl | %119,70 | 219.700,00 ₺ | 274.400,00 ₺ | 124.897,59 ₺ | %7,69 |
| 5 yıl | %271,29 | 371.293,00 ₺ | 537.824,00 ₺ | 144.851,64 ₺ | %7,69 |
| 10 yıl | %1.278,58 | 1.378.584,92 ₺ | 2.892.546,55 ₺ | 209.819,98 ₺ | %7,69 |
Sonuç nasıl yorumlanmalı?
Nominal getirinin enflasyonun üzerinde olması tek başına yeterli değildir; farkın büyüklüğü reel kazancı belirler. Reel getiri negatifse yatırım nominal olarak kâr gösterse bile alım gücü kaybedilmiştir.
Örnek: %30 yıllık enflasyon ortamında 100.000 TL, üç yıl sonra aynı alım gücü için 219.700 TL olmalıdır. Aynı sürede %40 getiri sağlayan bir yatırım 274.400 TL'ye ulaşır; bunun bugünkü alım gücü karşılığı 124.897,59 TL'dir ve yıllık reel getiri %7,69'dur.
Bu hesabın formülü ve dönemsel değerleri Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kaynaklarıyla karşılaştırılarak yayınlanır.
Sık sorulan sorular
Reel getiri nasıl hesaplanır?
Nominal getiri ile enflasyon oranı çıkarılmaz, bölünür. Fisher denklemine göre reel getiri = (1 + nominal) ÷ (1 + enflasyon) − 1'dir. %40 getiri ve %30 enflasyonda reel getiri %10 değil, %7,69'dur.
Paramın alım gücü ne kadar eridi?
Yatırım yapılmadan tutulan para, birikimli enflasyon oranında alım gücü kaybeder. Üç yıl boyunca yıllık %30 enflasyonda birikimli enflasyon %119,70'e ulaşır ve paranın alım gücü yarısından fazlasını yitirir.
TÜFE benim harcamalarımı yansıtır mı?
TÜFE, ortalama bir hanenin tüketim sepetine göre hesaplanır. Kira, eğitim veya sağlık harcaması ağırlığı yüksek olan hanelerde hissedilen enflasyon TÜFE'den farklı olabilir.
Stopaj reel getiriyi etkiler mi?
Evet. Mevduat faizinde stopaj kesildiği için ele geçen net getiri, brüt getiriden düşüktür ve reel getiri de buna bağlı olarak azalır. Bu araç vergi kesintilerini içermez; net getiriyi girmeniz daha doğru sonuç verir.
Kaynaklar
İçerik, aşağıdaki yetkili kaynaklar ve hesaplayıcının yayınlanan varsayımları temel alınarak hazırlanmıştır.
- Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) — Tüketici fiyat endeksi ve dönemsel enflasyon oranları
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası — Faiz, finansal istatistik ve tüketici bilgilendirmeleri