İhbar süreleri ve tazminat hesabı

İhbar tazminatı kıdem tazminatından nasıl ayrılır?

İhbar tazminatı, iş sözleşmesini feshetmek isteyen tarafın karşı tarafa yasal bildirim süresi tanımaması hâlinde ödediği tazminattır. Kıdem tazminatından üç önemli farkı vardır.

Birincisi, yükümlülük karşılıklıdır: bildirim süresine uymadan istifa eden çalışan da işverene ihbar tazminatı ödemek durumunda kalabilir. Kıdem tazminatı ise yalnız işverenin borcudur.

İkincisi, bir yıllık kıdem şartı yoktur; altı aydan az çalışan bir işçi de ihbar tazminatına hak kazanabilir. Üçüncüsü ve pratikte en önemlisi, ihbar tazminatı gelir vergisinden istisna değildir.

Kıdeme göre yasal bildirim süreleri

Bildirim süresi çalışma süresine göre kademeli olarak artar. Süreler haftalık tanımlanır; hesaplamada gün karşılıkları kullanılır.

Tutar nasıl hesaplanır?

Hesap, giydirilmiş günlük brüt ücret ile bildirim süresinin gün sayısının çarpımıdır. Giydirilmiş günlük ücret, aylık giydirilmiş brüt ücretin 30'a bölünmesiyle bulunur.

Kıdem tazminatındaki gibi burada da yol, yemek ve düzenli ikramiye gibi süreklilik gösteren yan haklar ücrete eklenir. Ancak kıdem tazminatından farklı olarak ihbar tazminatında bir tavan uygulaması yoktur; ücret ne kadar yüksekse tazminat da orantılı olarak yükselir.

Örnek: aylık giydirilmiş brüt ücreti 60.000 ₺ olan ve iki yıldır çalışan bir kişide günlük ücret 2.000 ₺, bildirim süresi 42 gündür. Brüt ihbar tazminatı 2.000 × 42 = 84.000 ₺ olur.

Vergi farkı: neden net tutar çok daha düşük?

Kıdem tazminatından yalnız binde 7,59 damga vergisi kesilirken, ihbar tazminatından hem damga vergisi hem de gelir vergisi kesilir. Gelir vergisi, ödemenin yapıldığı aydaki kümülatif matrahınıza göre %15 ile %40 arasında bir oranla uygulanır.

Bu, iki tazminatın net tutarları arasında çok belirgin bir fark yaratır. Aynı brüt 84.000 ₺, kıdem tazminatı olarak ödenseydi net yaklaşık 83.362 ₺ olurdu; ihbar tazminatı olarak ödendiğinde ve %27 dilimindeyseniz net yaklaşık 60.682 ₺'ye iner.

Hesaplayıcıda gelir vergisi dilimini seçmeniz istenmesinin nedeni budur. Yılın hangi ayında ayrıldığınıza ve o ana kadarki matrahınıza göre doğru dilimi seçmek, sonucu on binlerce lira değiştirebilir.

Hangi durumlarda ihbar tazminatı doğmaz?

Bildirim süresi tanınmış ve süre fiilen çalışılarak tamamlanmışsa tazminat doğmaz; ödeme yalnız süre kullandırılmadığında gündeme gelir.

Bunun dışında bazı durumlarda taraflardan hiçbiri ihbar tazminatı ödemez.

• Haklı nedenle derhal fesih: İş Kanunu'nda sayılan haklı nedenlerle yapılan fesihte bildirim süresi aranmaz.
• Deneme süresi içindeki fesih: deneme süresi devam ederken taraflar bildirimsiz fesih yapabilir.
• Belirli süreli sözleşmenin kendiliğinden sona ermesi: sürenin dolmasıyla biten sözleşmede ihbar söz konusu olmaz.
• İkale (karşılıklı anlaşmayla fesih): anlaşma metninde aksi kararlaştırılmadıysa ihbar tazminatı doğmaz.
• Emeklilik nedeniyle ayrılma: kıdem hakkı doğsa da ihbar tazminatı genel olarak gündeme gelmez.

İhbar süresi içinde iş arama izni

Bildirim süresi fiilen çalıştırılıyorsa, işveren işçiye günde en az iki saat iş arama izni vermek zorundadır ve bu izin ücretlidir. İşçi isterse bu saatleri toplu olarak da kullanabilir.

İşveren bu izni kullandırmazsa, kullandırılmayan sürenin ücretini %100 zamlı ödemekle yükümlü olur. Bu, ihbar süresi çalışılarak geçirildiğinde sıkça gözden kaçan bir alacak kalemidir.